بهداشت دهان و دندان در زمان ارتودنسی
ارتودنسی یکی از مؤثرترین روشها برای اصلاح طرح لبخند و مرتبسازی دندانهاست، اما در عین حال، مراقبت از دهان و دندان در این دوران چالشبرانگیز میشود. براکتها، سیمها و کشهای ارتودنسی باعث تجمع پلاک و باقیماندن ذرات غذا در نقاط پنهان میشوند.
اگر بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی به درستی رعایت نشود، نهتنها نتیجه درمان به خطر میافتد، بلکه ممکن است با مشکلاتی مثل پوسیدگی، التهاب لثه و بوی بد دهان روبهرو شوید. در این مقاله از مطب زیبایی با روشها و نکات تخصصی بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی آشنا میشویم تا لبخندی سالم و پایدار بسازید.
چرا رعایت بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی اهمیت بیشتری دارد؟
در طول درمان ارتودنسی، براکتها و سیمها باعث افزایش سطحهایی میشوند که پلاک و ذرات غذا به راحتی روی آنها جمع میشوند. این تجمعها میتوانند منجر به ایجاد لکههای سفید، پوسیدگی دندان، التهاب لثه و حتی بیماریهای پریودنتال شوند. به همین دلیل، بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
برخلاف تصور برخی، ارتودنسی تنها به مرتب کردن دندانها مربوط نمیشود، بلکه پایه اصلی موفقیت آن، مراقبت روزانه و دقیق است. حتی اگر درمان به درستی انجام شود، اما بهداشت رعایت نشود، ممکن است بعد از برداشتن براکتها با دندانهایی پوسیده و رنگپریده مواجه شوید. توجه به این موضوع از همان روز اول شروع درمان ضروری است.
آموزش مرحله به مرحله مسواک زدن صحیح با براکت ارتودنسی
مسواک زدن در ارتودنسی نیازمند دقت و تکنیک خاصی است که باید با دقت رعایت شود. اولین قدم، استفاده از مسواکی با برس نرم و سر کوچک است که به راحتی بین براکتها حرکت کند. خمیر دندان حاوی فلوراید را روی مسواک قرار داده و ابتدا سطح خارجی دندانها و براکتها را با زاویه ۴۵ درجه و حرکات دایرهای تمیز کنید.
سپس به سراغ سطح داخلی و جونده بروید. از حرکت عمودی در نواحی بین براکتها استفاده کنید تا پلاک باقی نماند. در نهایت، زبان و لثهها را نیز مسواک بزنید. برای دقت بیشتر، میتوانید از آینه و نور استفاده کنید. رعایت این مراحل حداقل ۲ بار در روز بهویژه قبل از خواب، ضروری است تا بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی حفظ شود.
چه نوع مسواکی برای ارتودنسی مناسب است؟ دستی، برقی یا بیندندانی؟
انتخاب نوع مسواک مناسب، یکی از مهمترین تصمیمات در طول ارتودنسی است. مسواک دستی با برس نرم و طراحی مخصوص ارتودنسی میتواند گزینه خوبی باشد، اما اگر به دنبال تمیزی دقیقتری هستید، مسواک برقی با سری ارتودنسی توصیه میشود. این نوع مسواک با حرکات چرخشی و لرزشی، نقاط پنهان بین براکتها را بهتر تمیز میکند.
مسواک بیندندانی نیز برای تمیز کردن فضای بین براکتها و سیمها بسیار مؤثر است و به عنوان مکمل استفاده میشود. در حالت ایدهآل، ترکیب مسواک برقی + مسواک بیندندانی، بهترین گزینه برای حفظ بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی است.
نخ دندان در ارتودنسی؛ چرا و چطور باید استفاده کنیم؟
نخ دندان در دوران ارتودنسی به هیچوجه قابل حذف نیست. به دلیل وجود براکتها و سیمها، احتمال گیر کردن مواد غذایی در بین دندانها بیشتر است و تنها نخ دندان میتواند این ذرات را بیرون بکشد. استفاده از فلاس تریدر (Floss Threader) یا نخ دندان مخصوص ارتودنسی که سر سخت و نخی نایلونی دارد، کار را آسان میکند.
ابتدا نخ را از زیر سیم عبور دهید و سپس بهآرامی بین دندانها حرکت دهید. استفاده از نخ دندان باید حداقل یکبار در روز انجام شود. با این کار، از لق شدن دندان در ارتودنسی که ممکن است در اثر التهاب لثه رخ دهد، جلوگیری خواهید کرد.
دهانشویه در دوران ارتودنسی؛ مکمل ضروری یا تبلیغ؟
دهانشویهها در ارتودنسی نقش مکمل دارند، اما نه جایگزین مسواک یا نخ دندان؛ دهانشویههای حاوی فلوراید و ضدباکتری مانند کلرهگزیدین میتوانند در کاهش التهاب لثه، جلوگیری از پوسیدگی و کنترل بوی بد دهان بسیار مؤثر باشند. استفاده روزانه از دهانشویه، بهویژه پس از مسواک زدن شبانه، به تقویت مینای دندان کمک میکند. البته نباید در مصرف آن زیادهروی کرد.
استفاده صحیح و مداوم از دهانشویه، بخشی از روند مؤثر در بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی محسوب میشود و نه صرفاً یک توصیه تبلیغاتی؛
چطور از لکههای سفید و پوسیدگی اطراف براکتها جلوگیری کنیم؟
لکههای سفید اطراف براکتها، یکی از شایعترین عوارض بهداشت ضعیف در ارتودنسی هستند. این لکهها در واقع نواحی مینای دنداناند که مواد معدنی خود را از دست دادهاند. برای پیشگیری از آنها، علاوه بر مسواک و نخ دندان، باید مصرف غذاهای قندی را کاهش دهید.
استفاده از دهانشویه حاوی فلوراید، نوشیدن آب زیاد، و خوردن خوراکیهایی مانند پنیر، سیب و سبزیجات ترد به ترمیم مینای دندان کمک میکند. رعایت این نکات ساده، کلید حفظ زیبایی دندانها پس از برداشتن براکتهاست و در راستای بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی اهمیت بالایی دارد.
آیا جرمگیری در دوران ارتودنسی مجاز است؟
بله، جرمگیری در دوران ارتودنسی نهتنها مجاز است بلکه در صورت نیاز، ضروری هم هست. اگر با وجود رعایت بهداشت، روی دندانها و لبه لثه جرم تشکیل شده باشد، حتما باید توسط دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی جرمگیری انجام شود.
این کار مانع از التهاب لثه و بوی بد دهان میشود و احتمال درد دندان بعد از ارتودنسی را نیز کاهش میدهد. زمانبندی جرمگیری معمولاً هر ۶ ماه یکبار توصیه میشود. انجام این کار تحت نظر متخصص، هیچ آسیبی به براکتها یا سیمهای ارتودنسی نمیزند.
اشتباهات رایج در بهداشت ارتودنسی که باید از آنها پرهیز کنید
از جمله اشتباهات رایج در دوران ارتودنسی میتوان به مسواک زدن سریع و بدون دقت، استفاده نکردن از نخ دندان، نادیده گرفتن دهانشویه، و استفاده از مسواک نامناسب اشاره کرد. برخی افراد تنها سطح جلویی دندانها را تمیز میکنند و پشت دندانها را فراموش میکنند.
خوردن مواد قندی چسبنده مثل آدامس، شیرینیهای چسبنده یا نوشابهها نیز باعث افزایش پوسیدگی میشود. اگر این اشتباهات تکرار شوند، احتمال بروز لکه، بوی بد، و حتی لق شدن دندان در ارتودنسی به دلیل عفونت و التهاب بالا میرود.
آموزش صحیح و پیگیری مستمر، نقش مهمی در پیشگیری از این مشکلات دارد. طبق تجربه برخی یک کلینیک ارتودنسی در بهارستان اصفهان، بیماران در ماههای اول بیشتر با مشکل باقیماندن غذا بین براکتها روبهرو هستند که نیاز به دقت بالا در بهداشت دارد.
برنامه روزانه مراقبت دهان در دوران ارتودنسی؛ صبح تا شب چکار کنیم؟
برای حفظ بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی باید یک روتین مشخص روزانه داشته باشید:
• صبح پس از صبحانه: مسواک کامل + نخ دندان در صورت امکان
• بعد از ناهار: شستوشوی دهان با آب یا دهانشویه
• عصر: مسواک زدن با دقت بین براکتها
• شب: مسواک + نخ دندان + دهانشویه فلوراید
• هفتهای یکبار بررسی دقیق با آینه
این روتین ساده اما منظم، از بروز مشکلات جدی جلوگیری میکند و به شما کمک میکند تا درمان ارتودنسی را با لبخندی سالم به پایان برسانید.
چطور کودکان و نوجوانان را به رعایت بهداشت ارتودنسی تشویق کنیم؟
رعایت بهداشت دهان و دندان در کودکان و نوجوانان به دلیل انگیزه پایین و عدم درک اهمیت موضوع، سختتر است. استفاده از مسواکهای رنگی، اپلیکیشنهای آموزشی، چارتهای انگیزشی و حتی تشویقهای کوچک مانند برچسب یا جایزههای ساده میتواند آنها را به مسواک زدن منظم ترغیب کند. والدین باید در هفتههای ابتدایی نظارت کامل داشته باشند.
همچنین باید با آموزش پیامدهای بهداشت ضعیف، خوردن غذاهای ممنوعه در ارتودنسی و اثر غذاهای قندی بر براکتها، آگاهی کودکان را افزایش دهند. توجه به این موضوع در بلندمدت به موفقیت درمان و سلامت کامل دهان منجر خواهد شد.
جمعبندی مطلب
رعایت بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی نهتنها برای سلامت فعلی دهان، بلکه برای تضمین نتیجه نهایی درمان ارتودنسی نیز حیاتی است. از مسواک زدن صحیح گرفته تا استفاده از نخ دندان و دهانشویه، همه این اقدامات باید بهصورت دقیق و منظم انجام شوند. طبق گزارش یک متخصص ارتودنسی در شاهین شهر، بیمارانی که از مسواک بیندندانی استفاده کردهاند، تا ۴۰٪ کمتر دچار پوسیدگی در طول درمان شدهاند.
همانطور که American Association of Orthodontists نیز توصیه میکند، مراقبت صحیح از دندانها در دوران ارتودنسی، کیفیت درمان و زیبایی لبخند شما را چندین برابر میکند.
بنابراین اگر با ارتودنسی قصد زیباتر کردن لبخند خود را دارید، بهداشت دهان و دندان در ارتودنسی را الویت خود قرار دهید که بخش اعظم نتیجه کامل و زیبای ارتودنسی، به بهداشت در این دوران اختصاص دارد.
